گیاهان دارویی و ادویه ها

شرایط لازم برای جوانه زنی بذر گیاهان داروئی

شرایط لازم برای جوانه زنی بذر گیاهان داروئی

مهمترین عوامل بر جوانه زنی بذر گیاهان داروئی رطوبت، حرارت، اکسیژن و در مواردی نور است. هر نمونه بذر در ترکیب مناسبی از این عوامل بهترین جوانه زنی را دارد.

رطوبت مورد نیاز جوانه زنی بذر گیاهان داروئی:

بذور مختلف در رطوبت وزنی بین 75-26 در صد جوانه می­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­زنند بذر ذرت و ارزن در 26%، گندم و جو در 50-45% و لوبیا روغنی در 75% رطوبت جوانه می­زند. اغلب بذور در رطوبت­های پایینی از خاک (8- تا 10- اتمسفر) و برخی حتی در نقطه پژمردگی دائم (پتانسیل 15- اتمسفر) جوانه می­زنند. اما رطوبت مناسب جوانه زدن و سبز شدن بذور در دامنه 100-25% کل آب قابل استفاده گیاه در خاک است. در مورد گیاهان دارویی می­توان از الگوهای موجود برای سایر گیاهان زراعی و باغی استفاده کرد. به­ عنوان مثال انتظار می­رود جوانه ­زنی کدوی تخم کاغذی در محدوده رطوبتی سایر کدوها باشد.

اکسیژن مورد نیاز جوانه زنی بذر گیاهان داروئی:

جوانه زنی پس از جذب آب با متابولیسم مواد ذخیره ای آغاز می­گردد که لازمه­­ آن تامین اکسیژن است. بذرهایی که خیلی عمیق و یا در خاک اشباع از آب کاشته شده باشند ممکن است دچار کمبود اکسیژن و خفگی گردند. این کمبود می­تواند تقدم و تاخر خروج ریشه چه و ساقه چه را در بذر تغییر دهد. در برخی گیاهان بذر برای جوانه ­زنی به اکسیژن کمی نیاز دارد و اکسیژن محلول در آب برای جوانه ­زنی این گونه بذر کافی است. گیاهان آبزی جز این گروه هستند. در بین گیاهان زراعی برنج و در بین گیاهان دارویی دان سیاه در خاک های اشباع از رطوبت می­توانند به راحتی جوانه بزنند. بر اساس تحقیقات، روش اکسیژن آبیاری که در آن با تعبیه یک ونتوری در سیستم آبیاری تحت فشار باعث مکش و اضافه شدن مقادیر مشخصی هوا در آب آبیاری می­شود علاوه بر تسریع جوانه ­زنی و سبز شدن، باعث افزایش میزان رشد گیاهان در مقایسه با شاهد می­شود. که دلیل آن بهبود تهویه خاک در محدوده رشد ریشه است. این روش در گیاه رزماری با موفقیت انجام شده است.

حرارت: بذور گیاهان در یک محدوده حرارتی جوانه می­زنند این محدوده برای گیاهان زراعی صفر تا 40 درجه سانتیگراد است. هر چه حرارت خاک از حرارت مطلوب جوانه زدن بذر دورتر باشد در صد سبز بذر و قدرت رشد گیاهچه پایین­تر خواهد بود. به طور کلی گیاهان سرما دوست در حرارت پایین­تری از گیاهان گرما دوست جوانه می­زنند. حرارت مناسب جوانه ­زنی بسیاری از بذور بین 15 تا 30 درجه سانتیگراد متغیر است. جوانه­ زنی بذر بابونه آلمانی در دمای 14 درجه سانتیگراد بیشتر و سریعتر از دماهای 2، 8 و 20 درجه سانتیگراد بود در حالیکه در بذر انیسون، بذر زوفا، بذر بادرنجبویه، بذر زنیان، بذر رازیانه و بذر بادرشبویه در دمای 20 درجه، سرعت جوانه­ زنی و درصد جوانه­ زنی بالاتری نسبت به دماهای پایین­تر داشتند. در بذر کارلا جوانه ­زنی گیاه در دمای بالاتر از 30 درجه تسریع می­شود.

نور مناسب جوانه زنی بذر گیاهان داروئی:

بسیاری از بذور در نور یا تاریکی جوانه می­زنند برخی از علف­های مرتعی به نور عکس­ العمل نشان داده و درصد جوانه زدن آنها تحت تاثیر نور افزایش می­یابد. نور برای از بین بردن خواب این گونه بذور مناسب است. اثر نور هنگام مرطوب و متورم بودن بذر شدیدتر است. برخی از توده­ های بومی رازیانه در تاریکی بهتر جوانه می­زنند. بذر اغلب گیاهان دارویی که از عرصه منابع طبیعی و جنگل جمع­آوری می­شوند در دوره نور تاریکی مشابه شرایط طبیعی بهتر جوانه می­زنند.

برای مطالعه مقاله تاثیر عوامل محیطی روی جوانه زنی بذر کلیک کنید.

جوانه زنی بذر گیاهان داروئی

جوانه زنی بذر گیاهان داروئی

پرایمینگ بذر گیاهان داروئی:

یکی از راه­های بهبود رفتار جوانه ­زنی و سبز شدن بذر، استفاده ار تکنیک پرایمینگ (priming) است. پرایمینگ شامل انواع تیمارهایی می­شود که قبل از جوانه ­زنی بر بذر اعمال می­شود و بر درصد و سرعت جوانه ­زنی و یکنواختی جوانه­ زنی تاثیر می­گذارد. انواع روش­های پرایمینگ بذر هیدرو پرایمینگ، اسمو پرایمینگ، پرایمینگ مغنایسی و مانند آن هستند. در پرایمینگ اجازه داده می­شود که بذرها مقداری آب جذب کنند به­ طوری که مراحل اولیه جوانه­ زنی انجام شود، اما ریشه­ چه خارج نشود. پس از تیمار پرایمینگ، بذرها خشک و همانند بذرهای پرایم نشده ذخیره و کشت می­شوند. در هیدروپرایمینگ، بذور با آب خالص و بدون استفاده از هیچ ماده شیمیایی تیمار می­شوند. در این روش، مقدار جذب آب توسط بذر از طریق مدت زمانی که بذور در تماس با آب خالص هستند کنترل می­شود. همچنین با کاهش این مدت زمان و یا انجام تیمار در درجه حرارت پایین از خروج ریشه­ چه جلوگیری می­شود. این روش بسیار ساده و ارزان می­باشد در اثر اعمال این تیمار فعالیت­های متابولیکی جوانه­ زنی تحریک می­شود و باعث بهبود سرعت جوانه­ زنی، یکنواختی رویش بوته ­ها، جوانه ­زنی تحت شرایط متنوع محیطی و بهبود بنیه و رشد نهال می­شود.

در اسمو پرایمینگ، با استفاده از موادی همچون پلی­اتیلن گلیکول، نیترات پتاسیم، کلرید سدیم، گلیسرول و مانیتول، بذرها را در معرض محلول­های اسمزی قرار می­دهند تا آب به میزان محدود در اختیار بذر قرار گیرد و مراحل مقدماتی جوانه­ زنی تا قبل از خروج ریشه­ چه و ساقه­ چه انجام شود.

گزارش های مختلف حاکی از آن است که پرایمینگ باعث افزایش دامنه جوانه ­زنی بذرها در شرایط محیطی تنش­زا از قبیل تنش شوری، خشکی و دما می­شود. پرایمینگ باعث افزایش آنزیم­های آنتی­اکسیدانت از قبیل گلوتاتیون و آسکوربات در بذر می­گردد، که این آنزیم­ها فعالیت پراکسیداسیون لیپید را در طی جوانه­ زنی کاهش می­دهند و در نتیجه باعث افزایش درصد جوانه ­زنی می­شوند. در بذر پیاز خوراکی، استفاده از پلی­اتیلن گلیکول 6000 به غلظت 25 گرم در 100 میلی­لیتر موجب افزایش معنی­دار درصد جوانه ­زنی و طول ساقه چه در شرایط شوری شده است. در بذر تره فرنگی در آب و محلول پلی­اتیلن گلیکول 6000 در پتانسیل­های اسمزی مختلف 2- تا 20- بار بهبود معنی­ دار در ویژگی­های جوانه ­زنی رخ داده است. پرایمینگ مغناطیسی در بذر مریم گلی افزایش چشمگیری در درصد جوانه ­زنی بذر ایجاد نموده است. در بذر زنیان و بذر شوید اثر پرایمینگ، در یکنواختی بذر سبز شده در مزرعه قابل توجه بوده است. در کدوی تخم کاغذی اسموپرایمینگ با نیترات پتاسیم 1 درصد و پلی­اتیلن گلیکول 5- بار برای بهبود رفتار جوانه ­زنی بذر در تنش شوری توصیه شده است.

ضدعفونی بذر گیاهان داروئی:

بذرها به­ عنوان منابع غذایی، همواره مورد حمله آفات مختلف قرار می­گیرند. قارچها، آفات انباری و جوندگان از جمله عوامل زنده تاثیر گذار بر بقای بذر محسوب می­شوند. ضدعفونی بذر گیاهان دارویی با انواع قارچ کشهای موجود در بازار قبل از کاشت، استفاده از ترکیبات فراری دهنده حشرات و جوندگان و همچنین حشره کشها در انبارها، مستلزم رعایت اصول کلی استفاده ار آفت کشهاست. اما گاهی عکس العمل­های ویژه ای در گیاهان دارویی مشاهده می­شود که برای تولید در سطح انبوه، باید بدان توجه نمود. به­ عنوان مثال تیمار بذر گون گزی با قارچ کش باعث کاهش شدید درصد جوانه­ زنی بذر گردید.

برگرفته از کتاب : گياهان داروئي استراتژيک
نويسندگان : دکتر اردلان قيلاوي زاده ، ذبيح الله رستمي گراوند
انتشارات نشر دي نگار

برای خرید بذر و فروش بذر می توانید از این لینک استفاده کنید.

در صورت داشتن هر گونه پرسش و مشاوره در زمینه خرید بذر میتوانید با شماره 09358504040 تماس بگیرید.

مقاله های مرتبط

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *