گیاهان دارویی و ادویه ها

زمان جمع آوری و برداشت گیاهان دارویی

زمان جمع آوری و برداشت گیاهان دارویی

بعلت تغییر عوامل محیطی نظیر درجه حرارت، نور و مانند آن طی فصل­ها و ماهها و تاثیر آن بر کمیت و کیفیت مواد موثره و همچنین ارتباط مراحل رشد گیاه با میزان این مواد در گیاهان دارویی زمان جمع­ آوری (در گیاهان دارویی خودرو) و برداشت (در گیاهان دارویی مزروع) از اهمیت خاصی برخوردار است. در گیاه همیشه سبز سرخدار میزان ماده موثره (تاکسین) در زمستان 8 برابر میزان آن در تابستان است. گیاه روباب در زمستان فاقد آنتراکینون است ولی دارای آنترانول است، با گرم شدن هوا آنترانول اکسید شده به آنتراکینون تبدیل می­شود. سورنجان در پاییز فاقد مواد تلخ و کلشی سین است و در عوض مقادیر زیادی نشاسته دارد ولی در بهار مقادیر زیادی کلشی سین دارد. ریشه­ های پامچال در پاییز حداکثر ساپونین را دارند. در بذرالبنج میزان آلکالوئید در زمستان کمتر از تابستان است و در بلادون میزان آتروپین در بهار 3 درصد و در پاییز میزان اسکوپولامین 3 درصد است. در گل انگشتانه میزان گلیکوزید برگ­ها در بعداز­ظهر بیشتر از صبح است و گلیکوزید برگ­های بید در روز بیشتر از شب است. میزان الکالوئید برگ در گیاهان خانواده سیب­ زمینی هنگام صبح و پیش از ظهر زیادتر است. در گیاهانی مثل زوفا، علف چای و نعناع که اندام هوایی آنها مورد استفاده قرار می­گیرد، حداکثر میزان مواد موثره هنگام گلدهی در این بافت­ها متمرکز است و در گیاهانی مانند سنبل طیب، سورنجان و زردچوبه که اندام زیرزمینی آنها مورد استفاده قرار می­گیرد حداکثر میزان مواد موثره در پایان فصل رشد سالیانه در این اندام­ها ذخیره می­شود.

همانطور که قبلا نیز اشاره شد در اغلب گیاهان چندساله گرچه مواد موثره مورد نظر از همان ابتدای رشد در اندام­ها وجود دارند اما حداقلی از رشد رویشی لازم است تا مجموع مواد موثره در گیاه از نظر اقتصادی قابل توجه باشد. مثلا در سنبل طیب و زردچوبه ریزوم­های گیاه در پایان سال سوم از زمین برداشت می­شوند. در گیاه علف­چای از سال دوم اندام هوایی گیاه برداشته می­شوند. این امر باعث می­شود بعد از برداشت، گیاه جهت رشد مجدد، ذخیره کافی در اندامهای زیرزمینی و طوقه خود داشته باشد. البته واضح است گیاهانی مانند سیر، رناس و بسفایج که ریزوم، ریشه و غده­ های زیرزمینی آنها برداشت می­شود پس از برداشت، از بین می­روند. گاهی مرور زمان در گیاهان چندساله تغییراتی را درمواد موثره باعث می­شود. در گیاه شوکران هر چه سن گیاه بالاتر رود آلکالوئیدهای موجود در آن افزایش می­یابد. در میوه­ های تانن­دار با رسیدگی میوه، میزان تانن موجود در آن کاهش می­یابد و یا در میوه­ های دیگر طی فرآیند رسیدگی تبدیل اسیدها به قندها روی می­دهد. در برگ­های اکالیپتوس با افزایش سن برگ، میزان روتن آن کاهش می­یابد به­ طوری که میزان آن در برگ­های جوان 24 درصد و در برگ­های دو ساله 2 درصد بر اساس وزن خشک خواهد بود. در پیرتر گل­ها در حالت غنچه بالاترین میزان مواد موثره را دارند و با باز شدن گل­ها میزان این مواد بشدت کاهش می­یابد. در گل محمدی در ساعات اولیه بازشدن گل، بهترین اسانس از نظر کمیت و کیفیت در آن وجود دارد و تاخیر در برداشت باعث افت شدید اسانس می­شود.

به­ طور کلی زمان برداشت اندام­های زیرزمینی پس پایان فصل رشد، برگ­ها قبل از شروع گلدهی تا پایان آن، گل­ها قبل از بازشدن و یا کمی بعد از بازشدن، میوه تازه موقعی که حداکثر شیره در میوه وجود دارد، بذر موقع رسیدگی کامل، کل اندام­های هوایی گیاه در زمان گلدهی و پوست گیاه در پاییز و یا در بهار قبل از شروع فعالیت گیاه انجام می­شود.

برای مطالعه مقاله زمان جمع آوری و برداشت گیاهان دارویی کلیک کنید.

 

برداشت گیاهان دارویی

برداشت گیاهان دارویی

 

دفعات برداشت گیاهان داروئی

در گیاهانی که در یک فصل رشد می­توان چندبار برداشت محصول داشت، علاوه بر تغییر میزان محصول در هر برداشت، ممکن است کیفیت نیز تغییر کند. این موضوع در گیاهان علوفه­ ای مانند اسپرس و یونجه هم بخوبی ثابت شده است. در گیاهان دارویی در هر برداشت، کمیت و کیفیت مواد موثره نیز می­تواند تغییراتی داشته باشد. به­ عنوان مثال در بابونه، گاوزبان بوراگو، بادرنجبویه و نعناع طی یک فصل می­توان چند برداشت انجام داد. معمولا بیشترین میزان محصول در برداشت اول حاصل می­شود. تغییرات کمی و کیفی مواد موثره ناشی از تغییر بالانس هورمونی گیاه است که در اثر تغییرات درجه حرارت، نور، سیکل حیاتی آفات و بیماری­ها، تغییرات فیزیکوشیمیایی خاک و دیگر عوامل محیطی است که در مقاطع مختلف فصل رشد همواره در تغییرند. همچنین برداشت، به­ ویژه موقعی که کل اندام هوایی گیاه برداشت می­شود، خود نوعی هرس شدید است که به شدت توازن هورمونی گیاه را به هم می­زند. در تحقیقات انجام شده توس بخش تحقیقات گیاهان دارویی در منطقه اصفهان مشخص گردید که در گاوزبان بوراگو میزان مواد معدنی در برداشت دوم نسبت به برداشت اول کاهش می­یابد، در حالی­ که میزان گم، موسیلاژ و تانن در برداشت اول و دوم یکسان است.

برگرفته از کتاب : گياهان داروئي استراتژيک
نويسندگان : دکتر اردلان قيلاوي زاده ، ذبيح الله رستمي گراوند
انتشارات نشر دي نگار

 

برای خرید بذر و  فروش بذر می توانید از این لینک استفاده کنید.
در صورت داشتن هر گونه پرسش و مشاوره در زمینه خرید بذر میتوانید با شماره 09358504040 تماس بگیرید.

مقاله های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *