باغبانی

بایدها و نبایدها در باغات انجیر

بایدها و نبایدها در باغات انجیر

انجیر خشک ثمره درختی است از خانواده توت و خزان کننده با برگ‌های پنجه‌ای که در مقابل سرمای شدید مقاوم نبوده و در آب و هوای معتدله و نیمه‌گرم کاشته می‌شود. طول عمر درخت انجیر تا سیصد سال ذکر شده و در صورت وجود شرایط مناسب، بلندای آن به شش متر و حتی بیشتر نیز می‌رسد. میوه این درخت، با داشتن ارزش غذایی و طبی بالا، دارای قند زیاد بوده و منبع مناسب پتاسیم، منیزیم، کلسیم و فسفر و سرشار از ویتامین‌های A، B و C و نیز منبع غنی فیبر غذایی است.در این مقاله به باید ها و نبایدها در باغ انجیر پرداخته ایم با ما همراه باشید.

بایدها در باغات انجیر

  1. وقتی همه قرائن و شواهد مشخص کنند، کاهش آبهای زیرزمینی، خشک شدن قنوات و چاه ها و دشت های مختلف استان و کشور است، باید به جای حرکت به سمت آبیاری به فکر استفاده هر چه بهتر و بیشتر آب باران بوده و از ایجاد هر گونه تأسیساتی که منجر به برقراری رژیم آبیاری برای باغات انجیر می شود (مانند لوله کشی استخر سازی و …) جدا خودداری کنیم.
  2. چاه های حفر شده را به منزله حساب پس انداز بدانیم نه حساب جاری و ماهانه
  3. یادمان باشد خشکسالی در کشوری مانند ایران بی سابقه نیست و حدود ۹۰٪ مساحت کشور را مناطق خشک و نیمه خشک تشکیل می دهد. همچنین باید دانست خشکی فراتر از خشکسالی است و خیلی از مناطق هم اکنون با آن روبه رو هستند؛ زیرا خشکسالی عبارت است از بارش کمتر از متوسط بارش سالانه و توزیع ناموزون بارندگی در منطقه؛ بنابراین خشکسالی، انحراف از شرایط متوسط و عادی بارش می باشد که ممکن است برای مدتی ادامه یابد در صورتی که خشکی یک اصطلاح هواشناسی است و به معنی فقدان یا کمبود نزولات جوی به مدت طولانی می باشد؛ در واقع خشکی همان خشکی آب و هواست که میانگین بارش سالانه و آب قابل دسترسی در آن منطقه به طور دائم کم باشد. بنابراین اگر با خشکی مواجه شده ایم باید برنامه ریزی ها هم در همین جهت باشد تا بتوانیم هر چه بهتر و بیشتر از بارندگی استفاده کنیم
  4. . با توجه به بند فوق و با نگاهی به آمار ۳۴ ساله بارندگی شهرستان ها متوجه می شویم در این مدت در بیش از %۳۸ سالها بارندگی کمتر از ۳۰۰ میلی متر بوده و اگر هرساله در انتظار بارندگی بیش از 3۰۰میلی متر باشیم، این انتظار عملا محقق نمی شود و نباید فکر کنیم اگر میزان بارندگی کمتر از 3۰۰ میلی متر بود فورا به سمت آبیاری برویم؛ بلکه باید با استفاده از تمام راه حل ها به گونه ای برنامه ریزی کنیم که حتی با بارندگی حدود ۲۰۰ میلی متر نیز بتوانیم شرایط مطلوبی را در باغات داشته باشیم.
  5. توجه به آموزش دائمی باغداران جهت استفاده از کلیه راهکارهای مقابله با خشکسالی ضروری است.
  6. عنصر مهم دیگر در مقایسه با آب، خاک است. پس در یک جمله باید گفت آنچه نیاز داریم پیوند آب و خاک است زیرا خاک رابط مهمی بین آب و گیاهان به حساب می آید و همانند یک مخزن برای تأمین آب موردنیاز گیاهان عمل می کند و درنتیجه خصوصیات آن در رابطه با جذب، نگهداری و … بسیار مهم است. لذا اضافه کردن مقدار جزئی آب با کاهش تلفات آب (به صورت تبخیر و تعرق) ممکن است اثرات عمده ای بر عملکرد بگذارد، بنابراین در شرایط دیم به خصوص در مناطقی که میزان بارندگی در فصل رشد محدود است موجودی آب ذخیره شده در خاک تأثیر عمده ای بر رشد و عملکرد محصول دارد. پس عملیات خاکورزی باید به گونه ای انجام شود که هر چه بیشتر موجب افزایش ذخیره رطوبت خاک و کاهش رواناب شود، زیرا کلیه روش هایی که منجر به افرایش نفوذ بارش ها (باران و برف) و متعاقبا کاهش تبخیر آن شوند می تواند عملکرد محصول را افزایش دهد.
  7. برخورد ما با خشکسالی به ویژه در باغات انجیر باید به صورت کنش گرایی باشد یعنی هرسال(نه فقط سال هایی که خشکسالی اتفاق می افتد) با انجام عملیات مختلف، به گونه ای برنامه ریزی و عمل کنیم که در صورت مواجه شدن با خشکسالی مشکلات ناشی از این پدیده به وجود نیامده و یا حداقل باشد. بنابر این هم باغداران و هم مسئولین و سیاستگزاران باید در شرایط و سال های معمولی به گونه ای برنامه ریزی نمایند که در صورت وقوع خشکسالی حداقل آسیب را متحمل شوند؛ نه اینکه پس از وقوع آن تازه درصدد پیدا کردن راه حل ها و مقابله با خشکسالی باشند که در این صورت منجر به بروز مشکلات عدیده اقتصادی، اجتماعی و … برای آنها می شود.
  8. حتی المقدور و به ویژه در باغاتی که خاک آنها رسی و یا متمایل به رسی است بلافاصله پس از قطع بارندگی های بهاره با انجام شخم سطحی مانع تبخیر آب (که بر اثر سله بستن خاک حادث شده است) شویم. همچنین عملیات بهار کنی (کندن محل آبگیر درختان) را معمولا در نیمه اول فروردین ماه انجام دهیم تا مانع تبخیر آب ذخیره شده در محل آبگیر درختان شده، علف های هرز موجود را نیز حذف کنیم. به این ترتیب اتلاف آب ناشی از علف های هرز نیز کاهش پیدا می کند. به علاوه در سال های خاصی که مجبور به آبیاری تکمیلی درختان می شویم، بایستی ۳-۲ روز پس از آبیاری درختان و به محض اینکه امکان کندن خاک اطراف تنه درختان وجود دارد نسبت به بهار کنی اقدام کنیم تا از تبخیر آبی که در خاک نفوذ نموده، جلوگیری شود.
  9. باتوجه به حساسیت ساقه های انجبر به آفتاب سوختگی لازم است حفاظت از ساقه های انجیر به ویژه در سال های خشکسالی به شدت مورد توجه قرار گیرد، زیرا در صورت آسیب دیدن ساقه ها از آفتاب، مسلما این درختان در خشکسالی ها یشترین آسیب را می بینند.
  10. همیشه به یاد داشته باشیم درختان انجیر دیم هستند و باید دیم باقی بمانند و این موضع باید به عنوان یک اصل بسیار مهم همیشه مد نظر قرار گیرد، ولی نباید این تصور وجود داشته باشد که چون باغات انجیر دیم هستند باید دیمی باشند و دیمی هم مدیریت شوند اما وقتی سیستمی ۲۵۰ سال دیم جواب داده است مسلما باز هم می تواند به همان صورت باقی بماند. بنابراین گرچه در سال های خاص (مانند سال زراعی ۱۳۸۷-۱۳۸۶) ممکن است آبیاری تکمیلی مورد نیاز باشد ولی اصل بر بارندگی است و زمانی اقدام به آبیاری می کنیم که میزان بارندگی تکافوی نیاز آبی درختان انجیر دیم را ندهد.
  11. شخم زدن باغات در زمان مناسب، خاک دادن درختان، هرس مناسب، کنترل علف های هرز، متناسب بودن میزان بردهی با وضعیت درختان و میزان بارندگی، جلوگیری از آفتاب سوختگی درختان، تراس بندی در مناطق شیب دار، احداث و مرمت آبگیرها، مبارزه به موقع با آفات به ویژه کنه انجیر، متعادل نمودن میزان شاخ و برگ و حفظ برگ ها در بهار و تابستان و اوایل پاییز، استفاده از مالچ مناسب جهت جلوگیری از تبخیر آب از سطح خاک، تقویت درختان، ضرورت حفظ چاه های حفر شده و استفاده از آنها در موارد ضروری باید هرساله مورد توجه قرار گیرند.

برای مطالعه مقاله مشخصات مهم مناطق دیم کلیک کنید.

 

درخت انجیر

درخت انجیر

 

نبایدها در باغات انجیر

  1. هرگز خاک بین ردیف های درخت ها را نکنیم، با توجه به تجارب و بازدیدهای انجام شده در ۲۵ سال اخیر مشاهده شده برخی باغداران با استفاده از بیل تراکتور، لودر و … خاک بین ردیف های درختان را کنده و آبگیرها را مرمت می کنند، که این کار به باغات به شدت آسیب می زند و زردشدن، سوختگی و ریزش برگ در تابستان در این باغات به شدت مشاهده می شود.
  2. فاصله بین درختان را کم نگیریم؛ حداقل فاصله در باغات دیم نباید کمتر از ۱۰ متر باشد. در این مورد مشاهدات بسیار زیادی داشته ایم که نشان داده است درختانی که با فاصله بیشتری (حدود 15 متر) از سایر درختان قرار داشته اند چه از لحاظ رویشی و چه از لحاظ میوه دهی وضعیت بسیار بهتری از سایر درختان دارند و حتی در سال های خشکسالی کشنده، وضعیت این درختان بسیار بهتر از سایر باغات حتی سایر درختان همان باغ بود.
  3. نسبت به غرس نهال (قلمه) در مجاورت درختان بزرگ، اقدام نکنیم چون مشاهده شده رشد این قلمه ها بسیار کند بوده و پس از گذشت سالیان متمادی، رشد و اندازه این درختان (نسبت به سن آنها) بسیار کم می باشد.
  4. از انجام شخم های دیرهنگام در بهار اجتناب شود، چون در مواردی مشاهده شده بر خی باغداران مدتی پس از قطع بارندگی ها در اواخر بهار نسبت به شخم باغات خود اقدام می کنند که چون این موضوع منجر به از دست رفتن رطوبت ذخیره شده در خاک می شود، لازم است از انجام چنین شخم هایی جدا خودداری شود.
  5. تنه و ساقه های پیر و فرسوده را نگه نداریم. در این مورد لازم است نسبت به قطع و سوزانیدن ساقه های درختانی که به هر دلیلی خشک شده اند، اقدام نمایم.
  6. از بردادن بیشتر از توان درختان خودداری کنیم تا درختان انجیر در شهریور که زمان حساسی برای درخت است، با مشکل مواجه نشوند. به علاوه بایستی در سال های خشکسالی به میزان بر موردنیاز به شدت توجه شده و مقدار کمی بر داده شود و در موارد حاد مانند سال های خشکسالی، به منظور حفظ درخت اصلا پر داده نشود.
  7. از کاربرد تراکتور، بیل و سایر ادوات سنگین پس از هر بارندگی اجتناب کنیم زیرا این عمل منجر به کوبیده شدن و فشرده شدن خاک باغات انجیر می شود.
  8. از سمپاشی های غیر ضروری (که معمولا جهت کنترل کنه استفاده می شود) جدا اجتناب کنیم.
  9. از نگهداشتن پاجوش های اضافی (پس از سبز شدن آنها در بهار) خودداری نماییم. در این مورد لازم است به منظور جلوگیری از رشد تعداد زیادی ساقه های انجیر که منجر به شلوغ شدن بیش از حد درختان و استفاده بی رویه از آب ذخیره شده در خاک اطراف درختان می شود، آنها را در اردیبهشت حذف نماییم.
  10. مبارزه با علفهای هرز را به تعویق نیندازیم زیرا علفهای هرز منجر به استفاده از آب ذخیره شده در خاک شده و علاوه بر این، کار برداشت و داشت باغات انجیر را با مشکل مواجه می سازند.
  11. در باغات آلوده به شانکر انجیر، ساقه های بیمار را نگه نداشته و نسبت به هرس و سپس سوزاندن آنها اقدام نماییم.
  12. مرسوم نمودن آبیاری در باغات انجیر و یا سایر باغات دیم و یا به عبارت دیگر تغییر رژیم (از دیم به آبی) به هیچ وجه درست نیست و باید بدانیم آبیاری انجیر فقط در شرایط بسیار خاص ضرورت دارد.
  13. غرقاب نمودن باغات انجیر در ساعات متوالی؛ انجیر به آب زیاد حساس است و اگر آب به مدت طولانی پای درخت بایستد دچار مشکل می شود و به طور کلی باغات انجیر باید دارای زهکشی خوبی باشند.
  14. هر ساله، به ویژه در سال های خشکسالی نباید اجازه دهیم برگ های درختان انجیر در تابستان و قبل از شروع ریزش طبیعی آنها (در پاییز) ریزش نمایند.
  15. سیستم آبخیزداری موجود در باغات انجیر نباید (جهت انجام آبیاری و یا هرگونه عملیات دیگر) به هم زده شود، بلکه این سیستم را باید بیشتر تقویت کرد. همچنین وجود آبگیر منجر به مقابله بهتر درختان با خشکسالی می شود. بنابراین احداث و مرمت آبگیرها باید دائما مدنظر باشد.
  16. اجتناب از سمپاشی های بی رویه که خود می تواند ناشی از آبیاری و یا به عبارت بهتر معلول آن باشد.
  17. وقتی در برخی سال ها مردم حتی جهت آب شرب خود (که در همه جا به عنوان اولین اولویت شناخته می شود با مشکل مواجه هستند شایسته نیست ۲۰۰۰۰ هکتار از باغات انجیر را با آب شیرین آبیاری کنیم. لازم به توضیح است که بیلان ۵۳ دشت از ۶۰ دشت مهم فارس، منفی است. هر دشت دارای پک حجم ذخیره دینامیکی است که این حجم ذخیره فقط برای یک بار قابل برداشت است؛ بنابراین اگر در سال های معمولی و ترسالی نیز از این حجم ذخیره استفاده نماییم بر از مدتی از این حجم ذخیره که می توانست یکی از بهترین روش ها برای تسکین خشکسالی باشد محروم می شویم. به همین دلیل است که باید استفاده از آبهای زیرزمینی (چاه ها) فقط به دوره خشکسالی محدود شود.
  18. در باغات واقع در دامنه ها و اراضی شیبدار باید همیشه شخم، بر خلاف جهت شیب یعنی به طور افقی و یا کمی مورب انجام شود که در این صورت چون آب باران در سطح زمین حرکت نمی کند طبعا قسمت های سطحی خاک شسته نشده و حاصلخیزی خاک محفوظ مانده و مقدار تولید افزایش می یابد.
  19. هنگام انجام شخم، به ویژه شخم بهاره باید کاملا توجه شود که عمق شخم زیاد نباشد زیرا شخم روی خاک اثر خشک کنندگی دارد و با شخم عمین مقدار بیشتری آب خاک هدر می رود و به طور کلی و بجز در موارد خاص افزایش عمق شخم بیش از ۱۰ سانتی متر اثر زیادی در دیمکاری ندارد.

برگرفته از کتاب : راهکارهای کنترل خشکسالی در باغات دیم
نویسنده : مهندس حسین فقیه
انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد

 

برای خرید بذر و  فروش بذر می توانید از این لینک استفاده کنید.
در صورت داشتن هر گونه پرسش و مشاوره در زمینه خرید بذر میتوانید با شماره 09358504040 تماس بگیرید.

مقاله های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *