باغبانی

روشهای کاشت، تسطیح و شخم زمین در دیمکاری

روشهای کاشت، تسطیح و شخم زمین در دیمکاری

زمانی که زمین برای آبیاری غرقابی (ثقلی) تهیه می شود، تسطیح زمین به توزیع یکنواخت آب در سطح مزرعه و کسب حداکثر نفوذ و کند کردن رواناب و به دنبال آن کاهش شدت جریان آب و فرسایش منجر می شود.

نوع دیگر استفاده از تسطیح زمین ساخت یک یا مجموعی از حوضچه های مسطح و متوالی است که یک بند نگهدارنده با یک دریچه و سر ریز در انتهای مسیر جریان آنها قرار می گیرد تا عمق و مدت آب گرفتگی حوضچه تسطیح شده کنترل شود. بعضی مواقع این حوضچه های سری طوری ساخته شده اند که هر کدام آب مازاد حوضچه بالایی را دریافت می کنند.

کاربرد تسطیح زمین در دیمکاری در مناطق نیمه خشک حفظ تقریبا تمام باران نازل شده در سطح مزرعه است. که این تسطيح هدفش افزایش رطوبت ذخیره شده در خاک، بهبود زهکشی عمقی و تقریبا حذف رواناب و فرسایش است. از نظر تئوریک تسطیح زمین سبب بهبود کاربری آب می شود. به هر صورت نوسانات منبع آب که با نوسانات بارندگی همراه است و باعث کاهش عملکرد محصول در بسیاری از سالها می شود نمی تواند هزینه قابل ملاحظه تسطیح زمین را توجیه کند. همچنین این تسطیح زمین در برخی موارد سبب شده که خاک ضعیف تحت الأرض به سطح خاک برسد.

شخم روی خطوط تراز

این روش، شیوه ارزشمندی است، چراکه روشی ساده، ارزان و موثر برای حفظ باران در مکان های با شیب ۲ تا ۸ درصد است. در این روش با افزایش زبری سطح و افزایش پشته های نگهدارنده کوچک عمود بر جهت شیب و جهت رواناب زمان نگهداری جریان سطحی بر روی خاک افزایش می یابدکه این خصوصیات سبب افزایش نفوذ و کاهش رواناب و فرسایش می شود. البته این روش برای مناطقی مناسب است که شدت باران سبک تا ملایم باشد، چرا که در شدت های باران زیاد که سرعت بارندگی بالاتر از ظرفیت نفوذ است. این روش نمی تواند مانع فرسایش شود. به همین دلیل از این روش در مناطقی که باران ملایم و سبک در مناطقی که مسطح است کمتر استفاده می شود

شیارها و فرورفتگی های خطوط تراز

شیارهای روی خطوط تراز با هدف کاهش فرسایش و افزایش درصد نفوذ رواناب به خاک ایجاد می شوند که هدف دوم بیشتر در مناطق کم باران کاربرد دارد. این روش شامل شخم شیاری در امتداد خطوط تراز و فاصله دار در جهت شیب می باشد. شیارهای کوچک که عمق آنها ۱۰ تا ۲۰ سانتی متر است، دریافت کننده رواناب هستند تا آب از طریق آنها به داخل خاک نفوذ کند و قدرت فرسایش جریان سطحی را کاهش دهند. فاصله شیارها از همدیگر معمولا ۷۵ تا ۱۵۰ سانتی متر است که بستگی به خاک، شیب و عادت رشدی گیاهان کشت شده دارد. این تکنیک اغلب برای بخش هایی از مراتع که دوباره کشت شده و بدون پوشش مانده اند یا برای یک سطح وسیع استفاده می شود.

مزیت این روش هزینه پایین، راحتی اجرای آن بوسیله ابزار ساده ای است که در اختیار کشاورزان قرار دارند. در این حالت براحتی شیار را باز کرده و بذر را در امتداد آن کشت می کنند دلایلی نسبتا محدود در دست است که نشان می دهد میزان تولید علوفه در این روش بطور بارزی بالاتر از روشهایی همچون بندهای خطوط تراز یا چالکها میباشد.

برای مطالعه مقاله مشخصات مهم مناطق دیم کلیک کنید.

 

شخم زدن زمین

شخم زدن زمین

 

پشته و شیار

این روش شکل پیچیده، شخم همتراز و شیارهای همتراز است. این شیوه شامل جوی های با عمق ۱۲ تا ۱۵ سانتی متر و عرض ۷۵ سانتی متر است که با پشته هایی به ارتفاع ۱۵ سانتی متر یا بیشتر از هم جدا شده اند. گیاهچه ها درون جویهایی که آب درون آنها تجمع یافته، کشت می شوند و پشته ها به عنوان یک پناهگاه برای گیاهچه ها در برابر آفتاب داغ و باد عمل می کنند.

همچنین شیارها خیلی کندتر از یک زمین مسطح خشک می شوند و کمتر سله می بندند و به دلیل رطوبت بالاتر. گیاهچه ها زودتر از خاک خارج می شوند و کاتوپی گیاه زودتر بسته می شود و از پشته ها در برابر قطرات باران محافظت می کنند. یکی از نقاط ضعف این سیستم این است که در ابتدای کشت که گیاهچه ها کوچک هستند، باران های سنگین ممکن است پشته ها را خراب کرده آنها را به سمت شیارها هدایت نمایند و بدین شکل سبب خفه شدن گیاهچه ها شوند.

بندهای همتراز

اساس این روش ایجاد بندهای (دیوار کوچک) خاکی در امتداد خطوط ترانه عمود برشیب و با فاصله از هم در امتدا شیب مزرعه است. این بندها برای پوشش مجدد مراتع کم پشت مفید است. باران بطور آزادانه در امتداد شیب حرکت کرده تا به این بندها برسد. مقداری از آن، از پشت بند به داخل خاک نفوذ می کند و مابقی دارای حرکت عرضی است تا این که در پایین ترین نقطه به داخل یک زهکش یا آبگذر تخلیه شود و از مزرعه خارج گردد. اما برای جلوگیری از تلفات آب بایستی این آب دوباره به مزرعه باز گردد یا برای استفاده مجدد ذخیره گردد.

این روش ساده سبب کاهش رواناب و کاهش تلفات خاک در طی فرسایش شده و مناسب مناطق خشک است و سبب افزایش عملکرد غلات دانه ریز کاشته شده در بین این ردیفها می شود. این ردیف ها، به ویژه برای گیاهان کشت شده در مجاورت قسمتی که رواناب جمع شده و فرصت بیشتری برای نفوذ دارد، مناسب است.

این روش مناسب خاکهای ریز بافت و عمیق است که قادر به ذخیره مناسب آب هستند.

ارتفاع و فاصله بین بندها بستگی به شیب زمین دارد که نبایستی از ۵ درصد تجاوز کند. این سیستم سبب افزایش عملکرد محصول می شود، اما افزایش عملکرد با اندازه سطح رواناب رابطه خطی ندارد و در نهایت به نقطه ای بنام نقطه تعادل می رسد که دیگر سطح رواناب تأثیری بر عملکرد ندارد. بندهای موجود بر روی خطوط تراز معمولا پایدارتر از سایر خاکها هستند، ولی بندرت بالاتر از ۱۰ سال فعال هستند و اغلب تنها برای چند سال قابل استفاده هستد

جوی و پشته

جوی و پشته متناوب روشی نسبتا پرهزینه است. اما این سیستم چند منظوره و نسبتا پایدار برای مناطقی است که بارندگی غیر مطمئن دارند و منطقه خشک است. این روش سبب کاهش رواناب و فرسایش و افزایش نفوذ می شود. پشته ها بر روی خطوط تراز قرار دارند، اما دارای یک شیب ملایم بوده و اجازه می دهند که آب اضافی در شیارها به سمت گذرگاه های پوشیده از گیاه و یا درون زهکش های ذخیره کننده آب تخلیه شود تا بعدا به سمت مزرعه یا باغهای میوه هدایت شود.

این سیستم از پشته های با ۱۵۰ سانتی متر عرض که در تناوب با شیارهایی با 50 سانتی متر عرض هستند تشکیل شده است. یکی از مزایای این سیستم، کشت دو یا چند ردیف گیاه بر روی یک پشته است که این حالت در کشت تناوبی و مخلوط کاربرد دارد و به ما امکان انتخاب نوع گیاه و شکل هندسی کشت را می دهد. مزیت دیگر این روش سهولت احداث آن با ابزار دستی و مکانیکی است. نحوه ابعاد به این صورت است که واحدهای پشته ساز در فاصله مورد دلخواه (150 سانتی متر از هم) قرار دارند و پشته ها توسط یک تسطیح کننده خاک از هم جدا می شوند. در ضمن شیب شیارها بایستی خیلی ملایم باشد. تا آب فرصت نفوذ داشته باشد. پشته ها حالت نیمه دائمی دارند و آنها را با اندکی شخم میتوان حفظ کرد. در این روش رقابت با علفهای هرز برای آب و مواد غذایی به وسیله شخم اندکی که برای آن انجام شده کاهش می یابد. شخم کوچک نیاز به دیسک سنگین برای عملیات وجین را کاهش داده و مانع تشکیل لایه سخت در خاک می شود و به این ترتیب نغودپذیری سطح خاک حفظ می شود. کلوخه ای شدن سطح پشته ها برای نفوذپذیری و هوادهی ریشه های گیاه بسیار حائز اهمیت است.

یکی دیگر از مزایای این روش بعد از باران سنگین این است که پشته ها سریعتر از یک خاک مسطح خشک شده و امکان کشت زودتر را فراهم می کنند و گیاهچه ها می توانند از آب ذخیره شده در جوی ها بهتر و بیشتر استفاده کنند. همچنین در صورت نیاز می توان از جوی ها برای آبیاری استفاده کرد.

برگرفته از کتاب : دیمکاری
نویسنده : فرشاد قوشچی و علیرضا صفاهانی لنگرودی
انتشارات :سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی

 

برای خرید بذر و  فروش بذر می توانید از این لینک استفاده کنید.
در صورت داشتن هر گونه پرسش و مشاوره در زمینه خرید بذر میتوانید با شماره 09358504040 تماس بگیرید.

مقاله های مرتبط

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *