باغبانی

لزوم زراعت ارگانیک پنبه

لزوم زراعت ارگانیک پنبه

پنبه بومی مناطق استوایی و نیمه استوایی آمریکا، آفریقا و هندوستان است. بیشترین تنوع گونه های وحشی پنبه در مکزیک و پس از آن استرالیا و آفریقا یافت می شود. استفاده از پنبه در صنایع پارچه بافی به دوران پیش از تاریخ باز می گردد. خرده های پارچه های پنبه ای مربوط به ۵۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح در مکزیک و پاکستان کشف شده است.

تولید پنبه در جهان سال ۲۰۱۳ بالغ بر ۲۷ میلیون تن بوده است. اگرچه چین بزرگترین تولید کننده پنبه در جهان است ولی بخش عمده ای از تولیدات این کشور در داخل مصرف می شود. ایالات متحده بزرگترین صادر کننده پنبه در جهان است.

انواع پنبه

از نظر تجاری چهار گونه از پنبه وجود دارد که همگی آنها در زمان های بسیار دور اهلی شده اند.

  1. Gossypium hirsutum این گونه که بومی آمریکای مرکزی و مکزیک است ۹۰ درصد تولید جهانی پنبه را به خود اختصاص داده است.
  2. Gossypium barbalense بومی مناطق استوایی آمریکای جنوبی و الیاف بسیار بلند این پنبه معروف است. ۸ درصد تولید جهانی پنبه به این گونه پنبه اختصاص دارد.
  3. Gossyptus  arboretin یا پنبه درختی که بومی هندوستان و پاکستان است و کمتر د از دو درصد تولید جهانی به این گونه اختصاص دارد.
  4. Gossypium herbaceum یا پنبه شرقی که بومی آفریقا و شبه جزیره عربستان است و کمتر از ۲ درصد پنبه زیر کشت جهان به این گونه اختصاص دارد.

پنبه های دنیای قدیم به طور گسترده ای در پیش از سال های ۱۹۰۰ کشت می شدند.

تاریخچه کاشت پنبه

کشت پنبه نخستین بار به ۷۰۰۰ سال پیش توسط ساکنان غرب پاکستان امروزی و منطقه مهر گره (Mehrgarh)  بر می گردد. کشت پنبه در طول تمدن دره سند که نوار پهنی را در بخش جنوب و غرب پاکستان و شمال غربی هندوستان امروزی را شامل می شد گسترش بیشتری پیدا کرد. بین سال های ۱۰۰۰ و ۲۰۰۰ پیش از میلاد پنبه گسترش بیشتری در هندوستان یافت. به طوری که گستره کشت آن در هزاره اول پیش از میلاد تا منطقه کارناتاکا پیش رفت. پس از آن پارچه های پنبه ای از هندوستان تا منطقه مدیترانه و دورتر از آن گسترش پیدا کرد.

عمر پارچه های کشف شده از غاری در منطقه تهواكان (Tehuacán) مکزیک ۵۸۰۰ سال پیش از میلاد مسیح برآورد شده است. این در حالی است که برخی منابع تاریخ اهلی شدن پنبه در مکزیک را بین ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ پیش از میلاد مسیح عنوان کرده اند . ریسندگی و بافندگی نخ و پارچه پنبه ای به زمان های پیش از تاریخ باز می گردد. پوشاک مردم باستان ایران، هندوستان، مصر و چین از پارچه های پنبه بوده است و صدها سال پیش از میلاد مسیح پارچه های پنبه ای در هندوستان با مهارتی بی نظیر بافته می شدند.

در طول زمامداری دودمان هان، پنبه توسط اقوام غیر چینی در جنوب استان يونان کشت گردید. در پرو کشت گونه بومی پنبه (Gossypium barbadense) پایه و اساس ظهور و توسعه تمدن های ساحلی مانند نوتر چیکو (Norte Chico)، موچه (Moche)  و نازکا (Nazca) و بود. کاوشگران اسپانیایی هنگام ورود به مکزیک و پرو در قرن ۱۶ مردمانی را دیدند که پنبه کشت می کردند و پوشاکی بر تن می کردند که از پنبه بافته شده بود.

در اواخر قرون وسطی پنبه به عنوان یکی از الیاف مهم در شمال اروپا شناخته شده بود. هر چند مردم اروپا از چگونگی بدست آمدن پنبه و خاستگاه آن هیچگونه آگاهی نداشتند. و با توجه به شباهت الیاف پنبه به پشم، مردم اروپای آن روزگار تصور می کردند پنبه باید توسط یک گیاه گوسفند زاد (Plant-borne sheep) به دست آید. ژان ماندویل (John Mandeville) جهانگرد فرانسوی در سال ۱۳۵۰ (م) مطالبی را در رابطه با توصیف گیاه پنبه به رشته تحریر در آورده است که اکنون بیشتر به یک باور و عقیده مضحک و خنده دار شباهت دارد. وی عنوان کرد که در هندوستان درختی شگفت انگیز رشد می کند که در انتهای شاخه های آن بره هایی کوچک رشد می نمایند. این شاخه ها آنقدر انعطاف پذیر هستند که این امکان را برای بره ها فراهم کنند که خود را به سطح زمین برسانند و تغذیه کنند!

این توصیف باعث شده است نام پنبه در بسیاری از زبان های اروپایی تحت تأثیر حضور حیوان و گیاه قرار بگیرد. برای نمونه می توان به معادل پنبه در زبان آلمانی به معنی درخت پشم (Bauwolle) اشاره کرد.

با گسترش سلطه انگلستان در هندوستان، صنعت فراوری پنبه در این کشور به تدریج دچار رکود شد و در سال های پایانی قرن ۱۸ و ابتدای قرن ۱۹ این صنعت در سیطره کامل استعمارگران انگلیسی قرار گرفت. رویه سلطه گرانه کمپانی استعمارگر هند شرقی که فراوری و صنعت پنبه را به طور کامل در اختیار گرفته بود، به طور عمده نقش ایفا می کرد. بازارهای هندی مجبور بودند تنها مواد خام پنبه را آماده نمایند و بر اساس قانون تحمیلی بریتانیا به اجبار باید پارچه های تولیدی انگلستان را خریداری می کردند.

برای مطالعه مقاله با گل پنبه آشنا شویم کلیک کنید.

 

تاریخچه کاشت پنبه

تاریخچه کاشت پنبه

 

تاریخچه کشت و تولید پنبه در ایران

از زمان های بسیار دور و گذشته کشت پنبه در ایران متداول بوده و سوابق تاریخی نشان می دهد که در قدیم پوشاک پنبه ای رواج کامل داشته است. در سیاحت نامه ها و تاریخ نیز از پنبه زارهای ایران سخن به میان آمده است. سید نعمت الله شوشتری در کتاب تذکره و حسن بن محمد در کتاب تاریخ به این موضوع اشاره کرده اند.

کشت پنبه بومی با الیاف کوتاه به طور محدود و پراکنده تا قبل از سال ۱۲۸۲ در نواحی خاصی از کشور موسوم بوده است. این نوع پنبه ها مصرف داخلی داشتند و به ندرت و به مقدار کم به کشورهای همسایه صادر می شدند. در زمان زمامداری میرزا تقی خان امیرکبیر در سال ۱۳۳۰ هجری شمسی پنبه های دنیای جدید توسط یک کشیش آمریکایی به نام استالینگ به ایران وارد شد. ولی زراعت آن در سال ۱۳۰۲ شمسی همزمان با تشکیل شرکت مختلط پرس خلوپک ایران در جویبار و کیاکلا مازندران با کاشت انواع بذرهای پنبه مصری و امریکایی به طور رسمی آغاز گردید. از سال ۱۳۳۳به بعد گونه هایی از پنبه در کشور وارد شد که در ورامین و دیگر نقاط پنبه خیز کشور کشت و مورد مقایسه قرار گرفتند.

اگر چه زراعت پنبه در ایران احتمالا به دوران هخامنشیان بازمی گردد، اما اطلاعات معتبر اندکی درباره کاشت پنبه پیش از دوره اسلامی ایران در دست است.

مراکز تولید عبارت بوده اند از:

  • هرات
  • نیشابور
  • ری
  • طبرستان
  • آمل
  • جبال
  • اصفهان
  • شوشتر
  • خوزستان
  • توز
  • آذربایجان

همچنین اشارات متعددی به پنبه در آثار شاعران، به ویژه شاهنامه فردوسی وجود دارد. مارکوپولو در بیان محصولات عمده ایران از جمله پنبه اشاره کرده است. ژان شاردن، جهانگرد مشهور فرانسوی در قرن هفدهم، که از ایران دوره صفویه بازدید کرده، وجود کشتزارهای وسیع پنبه را تأیید کرده است. در اوایل قرن نوزدهم، کمپانی هند شرقی بریتانیا در مقابل کالاهایی مانند شکر، ادویه، رنگ و روغن، پنبه خام را از ایران به هندوستان صادر می کرد. در همین زمان، جهانگردان به کشتزارهای پنبه در بسیاری از مناطق ایران، از آذربایجان تا خراسان و شرق مازندران، نواحی مرکزی، اطراف يزد، کاشان، کرمان و قم، اشاره کرده اند. متأسفانه روش های ابتدایی آماده سازی و پرداخت پنبه، بسته بندی نامناسب و غیردقیق همراه با هزینه بالای حمل و نقل سبب عدم موفقیت پشمه ایران در بازار اروپا شد.

برای خرید و مطالعه آموزش کاشت بذر پنبه کلیک کنید.

 

زراعت پنبه

زراعت پنبه

 

سطح زیر کشت و تولید پنبه در ایران و جهان

بخش وسیعی از خاک ایران بویژه مناطق تهران، خراسان، فارس، مرکزی، مازندران گرگان، گنبد، آذربایجان شرقی، کرمانشاه، سمنان و اردبیل برای کشت پنبه مناسب است.

سطح زیر کشت و تولید پنبه از سال ۱۳۲۵ به بعد سیر صعودی داشت و طی دهه های ۴۰ و ۵۰ سطح زیر کشت پنبه در ایران به طور متوسط به ۳۳۰ هزار هکتار رسیده که سالانه از این سطح حدود ۱۵ هزار تن پنبه محلوج استحصال می گردید. در سال ۱۳۵۳ با تولید ۲۳۷ هزار تن پنبه محلوج، بالاترین میزان پنبه در تاریخ کشاورزی ایران تولید شد و کشور مقام هفتم تولید را بین کشورهای جهان به خود اختصاص داد.

متأسفانه پس از سال ۱۳۵۳ سطح کشت پنبه به تدریج به ۱۹۰ هزار هکتار کاهش یافت. اما پس از بازنگری در سیاست ها و تشویق کشاورزان به کشت پنبه، محصول پنبه محلوج در سال ۱۳۷۴ به ۱۵ هزار تن افزایش یافت.

در سال ۸۵ که تصدی گری پنبه به دولت واگذار شد، سطح زیر کشت پنبه طی یکسال، کاهش ۴۰ درصدی داشت. در این سال سطح زیر کشت پنبه از ۱۱۰ هزار هکتار به ۹۰ هزار هکتار کاهش یافت که در ۷۰ تا ۸۰ سال گذشته بی سابقه بود.

برگرفته از زراعت ارگانیک پنبه
تالیف و تدوین : دکتر محمود خرمی وفا ، دکتر سعید جلالی هنرمند ، مهندس کیومرث صیادیان ، مهندس اباسط رستمی
انتشارات دانشگاه رازی

 

برای خرید بذر و  فروش بذر می توانید از این لینک استفاده کنید.
در صورت داشتن هر گونه پرسش و مشاوره در زمینه خرید بذر میتوانید با شماره 09358504040 تماس بگیرید.

مقاله های مرتبط

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *